Í umræðunni síðustu misseri hefur hugtakið matvælaöryggi borið oft á góma, sumir vilja meina að það sé ein aðalástæðan fyrir því að styrkja innlenda framleiðslu. En hver er stærsta ógnin við matvælaöryggi íslendinga?
Það er ljóst að það þyrfti allnokkuð að ganga á til þess að íslendingar myndu svelta. Til þess þyrfti að koma algjört stopp á innflutning í landið svo mánuðum skipti. Vissulega gætu skollið á Skaftareldar aftur eða stríð af þeirri stærðargráðu að innflutningur myndi vera erfiður. En líkurnar á því eru sem betur fer hverfandi (til skamms tíma litið).
Kannski er mesta ógnin við matvælaöryggi markaðurinn með matvæli.
Því matvælaöryggi snýst um það, meðal annars, að íbúar geti keypt mat á viðráðanlegu verði. Matvælaverð hér á landi er ekkert sérstakt vandamál í dag, held ég. Árið 2009 eyddu Íslendingar 14% af tekjum sínum í matvælainnkaup sem er afskaplega sambærilegt við það sem gengur og gerist í Evrópusambandinu (skv. Eurostat var það 13.1% árið 2009). Auðvitað er rétt að taka það fram að við niðurgreiðum okkar matvæli hér með styrkjum til framleiðenda en það er einnig gert í Evrópusambandinu.
Við erum með öðrum orðum betur sett heldur en meiri hluti jarðarbúa. Það er að mínu viti frekja að ætlast til þess að maturinn sé gott sem ókeypis í heimi þar sem sjötti hver jarðarbúi líður fæðuskort.
Þegar ég segi að markaðurinn sé stærsta ógnin á ég við það að við flytjum inn umtalsvert magn af kornvöru til fóðurgerðar og til manneldis. Einnig þurfum við olíu og áburð til þess að framleiða mat. Því er spáð að verð allra þessara vara eigi eftir að hækka í framtíðinni og allnokkuð.
Það sé með öðrum orðum líklegra að verðhækkun á þessum grunnvörum eigi eftir að hafa neikvæð áhrif á íslensk heimili heldur en að það lokist á innflutning til Íslands svo mánuðum skipti.
Kannski er það skynsamlegasta sem við getum gert til að tryggja það að íslensk matvæli verði ekki of dýr í framtíðinni að reyna að aftengja innlenda matvælaframleiðslu eins mikið verði þessara grunnvara eins og kostur er.
Við getum aukið byggrækt okkar, hún hefur aukist gífurlega síðastliðin áratug og ef við aukum framleiðsluna um álíka mikið magn á næsta áratug förum við langt með að verða okkur sjálfum nóg um fóðurkorn.
Möguleikinn á því að framleiða innlenda orku til að nota á dráttarvélar úr skítahaugum landsins er mjög aðlaðandi og afar fróðlegt verður að sjá hvort þetta sé raunhæfur kostur.
Þá er það þriðji hluturinn en það er áburður. Ég verð að játa að ég er afskaplega vantrúaður á það að það sé raunhæfur kostur að fara algjörlega í „lífræna“ framleiðslu og sleppa tilbúnum áburði algjörlega en það er eftir miklu að slægjast í að lækka áburðarkostnað, bæði fyrir umhverfi og efnahag. Svo er ágætt að hafa það í huga að notkun á áburði hér á landi er ekki vandamál eins og víða erlendis, hér er útskolun afar lítil og strjálbýlið kemur okkur til hjálpar.
Ef forsenda okkar fyrir því að styrkja innlenda matvælaframleiðslu er matvælaöryggi, með það í huga að vernda íslenska neytendur fyrir verðsveiflum erlendis(eins og gerðist við hrunið). Þá megum við ekki láta framleiðslukostnað varanna innanlands fylgja sömu sveiflum.
eftir Kára Gautason, búvísindanema við LbhÍ