Jóhann Nikulásson sendi Samtökum ungra bænda nýverið tóninn í pistli á heimasíðu LK. Þar sakar hann samtökin um að stunda hræðsluáróður um nýliðunarmál í mjólkurframleiðslu byggða á rökleysu. Samtök ungra bænda voru stofnuð til að vinna að hagsmunum ungs fólks í landbúnaði. Ef það er hræðsluáróður að benda á þá staðreynd að fullkomið afskiptaleysi ríkir varðandi nýliðunarmál í landbúnaði, sérstaklega í mjólkurframleiðslu, er sennilega fátt sem ekki er hræðsluáróður. Geti Jóhann bent á skjalfesta stefnu í nýliðunarmálum varðandi mjólkurframleiðslu má hann gjarnan senda okkur hana.
Nauðsynleg kynslóðaskipti geti orðið
Í markmiðskafla gildandi samnings um starfsskilyrði mjólkurframleiðslunnar, lið 1.5 segir: „Að greinin geti þróast þannig að nauðsynleg kynslóðaskipti geti orðið í hópi mjólkurframleiðenda og unnt sé að endurnýja framleiðsluaðstöðu með eðlilegum hætti“. Ummæli Jóhanns er áhugavert að skoða með hliðsjón af þessu og við spyrjum: Vill Jóhann aðeins nota þau ákvæði og markmið samnings um starfsskilyrði mjólkurframleiðslunnar sem henta hans hugsjónum hverju sinni? Er samningurinn ekki heildarumgjörð utan um mjólkurframleiðsluna sem ber að vinna eftir, þann tíma sem samningurinn gildir?
Horfa á hlutina út frá nýju sjónarhorni
Við drögum ekki í efa að það hafi verið erfitt að hefja rekstur í þá tíð sem Jóhann hóf sinn búskap. Hann lætur einnig í það skína að fyrst hlutirnir voru svona í eina tíð þá sé engin ástæða til að breyta því. Það er gömul saga og ný að yngri kynslóðir deila við þær eldri um nauðsyn þess að horfa á hlutina út frá nýju sjónarhorni. Að við eigum að nýta reynslu fyrri kynslóða til að gera hlutina betri. Þegar kemur að umræðu um nýliðunarmál þarf að skoða þau mál óháð því hvernig fyrirkomulagið hefur verið fram að þessu og ræða í staðinn hvernig við viljum sjá nýliðun í landbúnaði þróast á komandi árum.
Ósamræmi
Á það var bent í blaðagrein hér í Bændablaðinu nýverið að meðalaldur kúabænda væri 52 ár í dag og hefði hækkað jafnt og þétt síðustu ár. Því til staðfestingar skal þess getið að meðalaldur kúabænda var 47 ár fyrir 7 árum síðan. Það gefur vísbendingu um þróun sem þarf að veita meiri athygli og er í ósamræmi við ummæli Baldurs Helga Benjamínssonar, framkvæmdastjóra LK, við sjónvarpsstöðina N4 skömmu fyrir aðalfund samtakanna í mars. Þar hélt hann því fram að frá stofnun samtakanna hefði meðalaldur bænda verið svipaður, hækkað lítillega, en engin hætta væri á að kúabændur myndu deyja úr elli.
Endurnýjun er lítil sem engin
Þessi ummæli framkvæmdastjórans eru athyglisverð í ljósi þess að meðalaldurinn hefur hækkað um fimm ár á sjö ára tímabili. Sú þróun bendir eindregið til þess endurnýjun sé lítil sem engin og endurspeglast í ummælum Jóhanns að nýliðunarvandinn í dag sé sá að enginn vilji fara út úr greininni. En af hverju vill enginn fara út úr greininni? Getur það verið vegna þess að hagsmunir þeirra sem eru að hætta og þeirra sem vilja taka við fara ekki lengur saman?
Kerfisbreytingar erfiðar
Á aðalfundi ungra bænda fyrr í vetur var samþykkt ályktun þess efnis að hluti þess greiðslumarks sem til sölu sé renni til nýliða. Allar breytingar á greiðslumarkskerfinu verða í eðli sínu, þeim sem fyrir eru í kerfinu erfiðar. Kerfið veitir mönnum aðgang að markaðinum og ósjálfrátt lítur hver kúabóndi á greiðslumark sitt sem sína verðmætustu „eign“, sem er í raun aðeins mælikvarði á niðurgreiðslur frá ríkinu innan hvers samnings um starfskilyrði mjólkurframleiðslunnar. Ávinningur greiðslumarkskerfa er ætíð mestur fyrir fyrstu kynslóðina, þegar að endurnýjun kemur þarf að kaupa sig inn í kerfið með tilheyrandi fjárfestingarkostnaði. Sá kostnaður skilar sér í hærri framleiðslukostnaði samhliða því að viðhalda þarf kerfinu svo fjárfestingin borgi sig. Þá spyrjum við Jóhann, er eðlilegt að bankar láni endalaust út á hærri höfuðstól til þess eins að viðhalda þeirri óhagkvæmni sem framsal á
greiðslumarki orsakar?
Grátbrosleg hræðsla LK
Hræðsla Aðalfundar LK við jarðalögin virðist vera alveg einstök og jafnvel grátbrosleg. Hún var svo mikil að aðalfundur LK ályktaði gegn frumvarpi áður en það kom fram og áður en fulltrúar á aðalfundinum vissu hvað í því stóð og dæma slík vinnubrögð sig alveg sjálf. Jarðaverð á Íslandi er skemmtilegt umræðuefni og margar skoðanir á málinu. Við spyrjum hvort ekki sé eðlilegt að verð á landbúnaðarlandi taki mið af verðmæti þess til landbúnaðarnota? Sú hefur ekki verið raunin undanfarin ár. Nú um stundir er kannski ekki sjáanlegur skortur á landbúnaðarlandi, almennt séð, en staðreyndin er sú að verulega er farið að þrengja að stórum búum í einstaka sveitum þar sem mikil ásókn hefur verið í land m.a sem byggingarlóðir og til annarra frístundanota. Við þurfum að vera framsýn hvað þetta varðar en ekki festast í gildru sérhagsmuna. Landbúnaðarland þarf að vernda fyrir komandi kynslóðir svo tryggt sé að þær geti framleitt fæðu fyrir þjóðina. Þróun í framboði á matvælum í heiminum styður það að við þurfum að fara gætilega í því að taka landbúnaðarland til annarra nota sem eru óafturkræf. Samtök ungra bænda hafa fagnað tillögum sem miða að því að vernda landbúnaðarland og stuðla að því að það sé nýtt til matvælaframleiðslu. Hinn meinti „áróðursglæpur“ ungra bænda er því að benda á að við þurfum að hugsa til framtíðar og vera á varðbergi. Slík umræða virðist ekki eiga uppá pallborðið í dag.
Breytingar eru nauðsynlegar
Forsvarsmenn kúabænda þurfa að átta sig á því að ýmsar breytingar á starfsumhverfi greinarinnar eru nauðsynlegar til að tryggja henni eðlilegan framgang líkt og markmiðskafli samnings um starfskilyrði mjólkurframleiðslunnar segir til um. Hins vegar veltum við því fyrir okkur hvort forsvarsmönnum LK finnist sú þróun sem orðið hefur á undanförnum árum sé eðlileg. Er æskilegt að kúbændum hafi fækkað stórlega, meðalaldur hækkað og mjólkurframleiðslan haldið áfram að þjappast saman á minni svæði. Ef svo er hver er framtíðarsýn þeirra á mjólkurframleiðsluna í landinu? Ef það er stefna forystumanna LK að búum haldi áfram að fækka, framleiðslan þjappist enn frekar á minna landssvæði og það verði einungis á færi stóreignarmanna að hefja mjólkurframleiðslu, þá er forystan komin á hálan ís.
Helgi Haukur Hauksson, Straumi, Fljótsdalshéraði
Eyjólfur Ingvi Bjarnason, Ásgarði, Hvammssveit
Þórir Níelsson, Torfum, Eyjafjarðarsveit
stjórnarmenn í Samtökum ungra bænda