Hvernig á íslenskur landbúnaður eftir að verða í framtíðinni? Þessi spurning er á vörum margra ungra bænda þessa dagana og henni er ekki auðsvarað. Eins og staðan er í dag er nánast ómögulegt fyrir ungt fólk að fara út í búskap. Hátt jarða- og kvótaverð stendur í vegi fyrir því að endurnýjun verði í greininni með eðlilegu móti en meðalaldur bænda er mjög hár ef miðað er við aðrar starfstéttir í landinu. Þegar jarðalögin voru endurnýjuð árið 2004 var landeigendum gefinn laus taumur í ráðstöfun á bújörðum. Við þessa lagabreytingu urðu jarðir allt í einu fram úr hófi verðmætar, gömul rótgróin bú hættu búskap, seldu kvótann og skipulögðu lóðir út úr jörðum sínum og peningamenn komu með auðfengið fjármagn og keyptu allt sem þá langaði í. Nú þegar kemur svo að kynslóðaskiptum stendur allt stopp, jarðaverð er víðast hvar orðið svo langt frá þeim veruleika sem eðlilegt er að það hefur enginn ungur bóndi efni á því að kaupa jörð.
Núverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hefur boðað endurskoðun á áðurnefndum jarðalögum sem verður að teljast bæði tímabær og þörf aðgerð. Í nágrannalöndum okkar eru takmarkanir á því hver getur átt land og hvernig er hægt að fara með landbúnaðarjarðir. Með sambærilegum ákvæðum getum við komið í veg fyrir að félög eins og Lífsval geti farið um sveitir og keypt jarðir, eyðilagt þær og skilið heilu sveitirnar eftir í rústum. Núverandi ástand hér á landi er óviðunandi og ef ekki verða gerðar róttækar breytingar á jarðalögunum þá eiga möguleikar til landbúnaðarframleiðslu eftir að veikjast gríðarlega. Með breytingum á þessum lögum komum við í veg fyrir að það sé hægt að nota jarðir sem gjaldmiðil í braski.
Ungir bændur sendu inn greinargerð til að vekja athygli á því hversu mikilvæg þessi endurskoðun jarðalaga er fyrir íslenskan landbúnað. Margt ungt fólk sem alið er upp í sveit eða hefur áhuga á að komast í búskap rekur sig alltof oft á það að heppilegar jarðir eru ekki á hverju strái. Ef þær finnast þá eru þær jafnvel í eigu stóreignamanna sem hvorki hafa sinnt um að sinna ræktun né halda húsum í nothæfu ástandi. Það er ekki hvetjandi ef til að mynda þarf að hefja búskapinn á því að þurfa að byggja sér þak yfir höfuðið.
Sú spurning vaknar óhjákvæmilega hver tilgangurinn hafi verið með því að breyta jarðalögunum á sínum tíma, hverra hagsmuna var verið að gæta? Það er nú einu sinni þannig að unga fólkið er framtíðin og möguleikar á nýliðun í landbúnaði ættu að vera ofarlega á blaði í samræðum á milli Bændasamtakanna og ríkisins. Allt of oft snýst hagsmunabarátta bænda um hve mikið bóndi ber úr býtum þegar hann hverfur úr atvinnugreininni og enginn spyr hvernig unga bóndanum sem tók við keflinu reiðir af, ef á annað borð einhver var til að taka við keflinu.
Látum af góðærishugsunarhætti og færum til betri vegar.
Hermann Ingi Gunnarsson, Klauf, Eyjafjarðarsveit
Sindri Bjarnason, Rifkelsstöðum 1, Eyjafjarðarsveit
Þórir Níelsson, Torfum, Eyjafjarðarsveit