Undanfarnar vikur hef ég fylgst með skrifum þínum um íslenskan landbúnað. Stundum undrar mig talsvert á málflutningi þínum en aðallega hef ég velt fyrir mér hvaða hvatir liggja að baki umfjöllun þinni – hver tilgangurinn með skrifum þínum sé. Svo það fari ekki á milli mála hvað liggur að baki mínum skrifum þá er það mín trú að efla eigi íslenska matvælaframleiðslu sem mikilvægan og ómissandi hluta af innviðum okkar samfélags. Að við eigum að byggja upp en ekki rífa niður. Hins vegar finnst mér mjög á huldu hvaða markmiðum þú vilt ná með þínum skrifum. Hvaða framtíðarsýn liggur þar að baki? Ég tel mikilvægt að fá þetta á hreint enda vitum við bæði að það skiptir miklu hver segir hlutina. Eðli málsins samkvæmt þá hlustar fólk þegar deildarforseti við Háskóla Íslands viðrar skoðanir sínar líkt og þú hefur gert.
Í Kastljósþætti 30. ágúst síðastliðinn ræddir þú, ásamt fleiri, um meintan kjötskort í landinu. Ég horfði og hlustaði en er engu nær um sýn þína á framtíð íslensks landbúnaðar. Þú segir að nauðsynlegt sé að endurskoða styrkjakerfi landbúnaðarins, því það þjóni hvorki hagsmunum bænda né annara þjóðfélagsþegna. Það er falleg hugsun að gæta að hagsmunum þjóðarinnar og ég get líka alveg kvittað undir það að okkur er nauðsynlegt að endurskoða reglulega hvernig við gerum hlutina og hvort við séum að ná tilskildum árangri. Ég velti því hins vegar fyrir mér hvort hugur fylgi máli, þegar í kjölfarið fylgir yfirlýsing um að fæðuöryggi þjóðarinnar sé hægt að tryggja með birgðum af frosnum innfluttum matvælum í stað þess að stunda matvælaframleiðslu innanlands. Þetta þarftu að skýra nánar fyrir mér. Ertu að segja að þú teljir rétt að leggja niður matvælaframleiðslu á Íslandi? Að slíkt þjóni hagsmunum okkar best til lengri tíma litið?
Við Íslendingar erum ekki ein í heiminum, þó við látum stundum eins og svo sé. Væri ekki dásamlegt ef stærstu matvælavandamál heimsins snerust um það hvort ég og þú getum keypt nákvæmlega hentuga stærð af lambalæri hvenær sem er sólarhringsins? Því miður er það ekki svo gott. Þarna úti er nefnilega stór heimur þar sem matur er víða af skornum skammti og í stuttu máli sagt þá verðum við að horfast í augu við það að ef við veljum að flytja inn það sem við gætum framleitt sjálf er afleiðingin líklega sú að á einn eða annan hátt situr einhver, einhversstaðar, svangur eftir.
Svo er það þetta með fæðuöryggið, að landbúnaður háður erlendum aðföngum tryggi á engan hátt fæðuöryggi þjóðarinnar. Þú tekur gjarnan dæmi um mögulegar afleiðingar eldsneytisskorts. Mér finnst módelið reyndar nokkuð einfalt þar sem skortur á eldsneyti er eina breytan og áhrif skortsins virðast aðeins ná til landbúnaðarins, en látum það nú vera að sinni. Fullyrðingin um að „þegar traktorinn stoppar þá stoppi allt" í íslenskum landbúnaði þarfnast hins vegar nánari umræðu. Nú er það svo að búfé gengur ekki fyrir eldsneyti og landbúnaður er ekki rekinn á „degi til dags" grundvelli. Bændur gera áætlanir til lengri tíma sem m.a. fela í sér að tryggja heyforða fyrir búpeningi sinn til að minnsta kosti árs í senn.
Nú dettur mér ekki í hug að gera lítið úr áhrifum eldsneytisskorts á landbúnað þó ég vilji kannski ekki taka undir fullyrðingar um algert hrun íslensks landbúnaðar á sömu mínútu og síðasti olíudropinn klárast af traktornum. Auðvitað yrðu áhrifin mikil þar, líkt og annars staðar í þjóðfélagi okkar sem m.a. hefur byggt upp heilbrigðiskerfi sem treystir á flutning sjúklinga landshluta á milli.
Við getum eflaust verið sammála um mikilvægi þess að ræða þessi mál en ég á í nokkrum vanda með að lesa það úr orðræðu þinni hvort þú teljir það raunverulega betri kost að þurfa, undir þessum kringumstæðum, einnig að treysta alfarið á flutning matvæla til landsins? Og fyrst ég er nú byrjuð að spyrja. Ef við fengjum nú matvæli flutt til landsins í eldsneytisskortinum, hvernig hefur þú hugsað þér að leysa dreifingarmál innanlands til okkar hinna sem búum utan Stór-Reykjavíkursvæðisins?
Ágæti deildarforseti hagfræðideildar Háskóla Íslands, eins og þú sérð þá hef ég einhvern veginn ekki alveg náð að fanga þá hugsun sem liggur að baki umfjöllun þinni um íslenskan landbúnað. Ég er eiginlega alveg rammvillt hvað þetta varðar. Einhvers staðar í þokunni grillir þó í umræðu um hagsmuni neytenda, en meira að segja það gengur ekki alveg upp hjá mér. Við erum nefnilega öll neytendur. Líka við sem búum úti á landi og byggjum afkomu okkar á landbúnaði og afleiddum störfum. Já! Bændur eru líka neytendur. Því ætla ég að láta þessu bréfkorni mínu lokið með því að beina til þín einni lokaspurningu. Ég, sem skattgreiðandi og þar af leiðandi bæði greiðandi og neytandi þess góða starfs sem stundað er við Háskóla Íslands, spyr þig, kæri deildarforseti hagfræðideildar Háskóla Íslands: Hvað ertu eiginlega að meina?
Gunnfríður Elín er doktorsnemi og stjórnarmaður í Samtökum ungra bænda.