Sigríður Ólafsdóttir skrifar:
Í fjölmiðlaumræðu undanfarinna daga hafa ýmsir framámenn þjóðarinnar farið mikinn gegn landbúnaði á Íslandi. Bændastéttin hefur þurft að þola mikla og ósanngjarna gagnrýni á hennar framlag til þjóðarbúsins, og rök þau sem andstæðingar landbúnaðar hafa nýtt sér verið vafasöm svo ekki sé meira sagt.
Því hefur verið haldið fram að landbúnaður, sérstaklega sauðfjárrækt skapi engar tekjur og sé baggi á þjóðinni. Talsmenn innflutnings matvæla segja að fæðuöryggi sé ekkert þar sem nánast öll aðföng séu innflutt og er olían oft nefnd í því samhengi. Þá hefur heyrst að best sé að hætta öllum ríkisstuðningi og verndartollum við greinina, þar sem það sé aldeilis ekki sanngjarnt að Ísland niðurgreiði og verndi landbúnaðarvörur sínar meira en aðrar þjóðir.
Hér er mikill misskilningur á ferð sem ég vona að sé ekki haldið fram af vilja þó manni gæti stundum virst sú vera raunin. Ég ætla hins vegar að gera tilraun til að koma með mína sýn á málið.
Fyrst ber að nefna olíumálin. Vissulega gæti skortur á olíu af ýmiskonar völdum sett strik í reikninginn varðandi landbúnað hér á landi og jafnvel ógnað fæðuöryggi þjóðarinnar ef hann stæði lengi yfir. Það er þó ekki líklegt að við þurfum að upplifa slíkar aðstæður á næstu áratugum. Hitt er annað sem er líklega ekki langt í að verði að veruleika, ef marka má fréttir utan úr heimi og gæti ógnað heilu þjóðunum, en það er skortur á fæðu. Þetta atriði hefur fengið æ stærra hlutverk í fréttum hin síðari ár, og virðist sem þjóðir heimsins séu í meira mæli að leggja áherslu á að vera eins sjálfbærar og mögulegt er í matvælaframleiðslu. Þetta kemur meðal annars til af langvarandi þurrkum erlendis og fólksfjölgun í heiminum ásamt því að land er í síauknum mæli tekið frá matvælaframleiðslu og nýtt í eldsneytisframleiðslu í staðinn, sem leiðir til þess að landrými hefur ekki burði til að skapa næga fæðu. Því gæti sá bitri sannleikur runnið upp fyrr en síðar að það verði hreinlega ekki hægt að kaupa matvöru erlendis frá nema á okurverði og jafnvel alls ekki, og þar með hlýtur það alltaf að vera hagur Íslendinga að framleiða sem mest af mat innanlands og nýta það landrými sem hér er til. Því er það svo að mér þykir hugtakið fæðuöryggi engan veginn vera jafn léttvægt og fyrrnefndir framámenn hafa látið í veðri vaka undanfarið, og hrein fásinna að halda því fram að til lengri tíma borgi sig að flytja alla matvöru inn erlendis frá.
Því hefur verið haldið fram að stuðningur við landbúnað á Íslandi sé meiri en víðast hvar annars staðar. Þó oft sé búið að sýna fram á að þetta er hreint ekki rétt, virðast framámennirnir áðurnefndu eiga erfitt með að meðtaka þennan sannleik. Þar sem ég vil alls ekki gefa mér að þeir sem svona mæla hafi vit af skornum skammti, geri ég ráð fyrir að þeir viti að þetta er alls ekki rétt. Niðurgreiðslurnar eru jafn miklar þar og hér og jafnvel meiri, en þær eru hins vegar á öðru formi. Því langar mig mjög að vita hví þeir hafi svo miklu meiri áhuga á að kaupa ríkisstuddar landbúnaðarvörur frá öðrum löndum en Íslandi og séu jafnvel tilbúnir til að hagræða sannleikanum sínum málstað til stuðnings? Það væri vissulega hægt að nota þau rök að það séu þá allavega ekki íslenskir ríkisborgarar sem borga niðurgreiðslurnar með sínum skattpeningum heldur erlendir. Það er heldur ekki alls kostar rétt þar sem það myndi fjölga duglega á atvinnuleysisskrá ef landbúnaður legðist hér af, og það fé sem nýtt er til að greiða atvinnuleysisbætur kemur af launum þeirra sem eru svo heppnir að hafa vinnu.
Einnig hefur heyrst í umræðunni að það sé enginn hagur að halda uppi bændastétt á Íslandi þar sem laun bænda eru svo lág að ekki er hægt að lifa af þeim. Það er vissulega sorglegt að bændur geti ekki haft mannsæmandi laun af að framleiða fæðu ofan í þjóðina. Hins vegar finnst mér ákaflega ósennilegt að bændur í Evrópu og þá sérstaklega Austur-Evrópu, séu almennt með hærri laun en þeir íslensku, og því finnst mér slík rök á móti landbúnaði hér á landi léttvæg, enda get ég ekki séð að það sé neitt betra að kaupa landbúnaðarvörur af launalágum bændum á meginlandinu en launalágum bændum hér á okkar ágæta landi.
Það er staðreynd sem flestar erlendar þjóðir eru búnar að átta sig á og títtnefndir framámenn þjóðarinnar mættu átta sig á líka, að það er hagur hvers lands að geta framleitt sem mest af sinni fæðu sjálf. Það verður að sjálfsögðu seint sem Íslendingar geta framleitt alla sína fæðu sjálfir, en það er fásinna að halda því fram að þjóðin sé betur komin með því að framleiða enga fæðu sjálf.
Þeim sem slíku halda fram vil ég vinsamlegast ráðleggja að beina kröftum sínum í annan farveg, þeir myndu til dæmis nýtast betur við matvælaframleiðslu á einhverjum af þeim bújörðum landsins sem ónýttar eru.
Greinin birtist í Morgunblaðinu 24. ágúst 2011
Sigríður Ólafsdóttir stundar meistaranám við Landbúnaðarháskóla Íslands