Eyjólfur Ingvi Bjarnason skrifar:
Undanfarnar vikur hefur mikil orðræða átt sér stað í fjölmiðlum þessa lands (aðallega Fréttablaðinu) um sauðfjárrækt. Umræðan hófst um miðjan júlí þegar sauðfjárbændur settu fram kröfu um hærra afurðaverð í nýrri viðmiðunarverðskrá sem gefin er út árlega. Þrátt fyrir að talsmenn bænda hafi verið málefnalegir í umræðunni verður það sama ekki sagt um þá sem hvað harðast hafa sótt fram. En skoðum hlutina í víðara samhengi.
Hækkandi matarverð á heimsvísu
Á vef Matvæla- og landbúnaðarstofnun Sameinuðu þjóðanna (FAO) eru birtar upplýsingar um vísitölu matvælaverð. Hún hefur hækkað gríðarlega mikið á síðustu 12 mánuðum og benda sumar spár stofnunarinnar jafnvel til þess að svo verði út þennan áratug. Hins vegar hafa innlendir fjölmiðlar gefið þessum fréttum lítinn sem engan gaum. Aftur á móti hafa þeir verið iðnir við það að grípa á lofti alla umræðu tengda innlendum landbúnaði ef í sömu andrá er hægt að halda því fram að matarverð lækki stórkostlega við inngöngu í Evrópusambandið.
Í upphafi þessa árs hófst mikil ólga við Miðjarðarhaf sem enn sér ekki fyrir endann á en hækkandi matvælaverð er ein megin ástæða þeirrar ólgu. Þar hafa stjórnvöld rekið óábyrga landbúnaðarstefnu sem byggir á því að styrkja ekki innlenda framleiðslu og treysta í staðinn á innflutning matvæla af heimsmarkaði. Slík stefna er slæm en á það má minna að margir innan Samfylkingarinnar töluðu fyrir slíkri stefnu í „góðærinu“ og öfluðu sér talsverðs fylgis þannig líkt og nokkrir af talsmönnum hennar hafa reynt í fjölmiðlum undanfarið.
Tollvernd í landbúnaði
Forsvarsmenn Samtaka verslunar og þjónustu hafa farið mikinn síðustu daga eftir að Umboðsmaður Alþingis birti áliti varðandi tollkvóta á innfluttar landbúnaðarvörur. Vissulega eru tollar á innfluttar landbúnaðarvörur og þar með tollvernd innlends landbúnað umdeilanlegur hlutur. En höfum landfræðilega legu Íslands í huga, skilyrði til framleiðslu matvæla eru talsvert lakari hér en annars staðar á meginlandi Evrópu eða hjá flestum þeim þjóðum sem við flytjum inn matvæli frá. Því þarf innlend framleiðsla ákveðna vernd og ákveðinn stöðugleika svo hún standi jafnfætis framleiðslu á öðrum svæðum. Þeir sem halda öðru fram ættu jafnframt að íhuga hvort epli og appelsínur séu einn og sami ávöxturinn. Ef tollvernd yrði afnumin myndi sum innlend framleiðsla minnka og önnur leggjast af. Þá tapast ákveðin þekking sem erfitt getur reynst að endurheimta ef menn vilja bakka til baka eftirá þegar forsendur fyrir innflutningi matvæla breytast eins og margt bendir til að nú þegar sé raunin, óháð því hvort tollur er lagður á eða ekki.
Aðild að ESB
Það kemur því svolítið spánskt fyrir sjónir þegar talsmenn ríkisstjórnarinnar halda því fram að matarverð lækki við inngöngu í Evrópusambandið eða með öðrum milliríkjaviðskiptum. Staðreyndin er að flutningur matvæla til landsins mun kosta of mikið. Veit ég vel að við erum háð innflutningi á ýmsum aðföngum til landbúnaðarframleiðslu hér á landi, s.s. eldsneyti og áburði. Hins vegar þarf líka eldsneyti til að flytja matinn til landsins. Innflutningur matvæla er einnig í andstöðu við grundvallarhugmyndarfræði sjálfbærrar þróunar, sem stjórnmálamönnum verður oft tíðrætt um. Sjálfbær þróun felur í sér að framleiða matinn án mikilla flutninga. Sú staðreynd er aftur á móti í andstöðu við hið markaðsdrifna hagkerfi sem byggt hefur verið upp á undanförnum árum í hinum vestræna heimi og virðist helsta orsök þess að mörg hagkerfi heimsins eiga í vök að verjast nú um stundir.
Staðreyndin er sú að almennt gera menn sér ekki grein fyrir ástæðum hækkandi matarverðs, trúlega vegna áhugaleysis á því að kynna sér þessi mál, sér í lagi fjölmiðla. Innlendir fjölmiðlar hafa mestan áhuga á sandkassaleikjum stjórnmálamanna sem margir hverjir trúa eingöngu á innri markað Evrópusambandsins þegar kemur að leiðum til að lækka matarverð. Það hefur því verið grátbroslegt að fylgjast með yfirklóri fjölmiðla síðustu vikur þegar þeir reyna að fjalla um þessi mál. Þeir taka hugmyndum frá spunameisturum ríkisstjórnarinnar fagnandi og blása þær út, segja íslenska bændur gamaldags menn sem vilji engu breyta, einangra Ísland innan einhverskonar tollmúra og þar fram eftir götunum. Sé það almenn skoðun manna ættu þeir hinir sömu að íhuga smá naflaskoðun.
Matur verður ekki til af sjálfu sér þó sumir haldi það, því er ekki sjálfgefið að matur sé gefins út í búð (sama hvað nafni hann nefnist). Landbúnaður sem grunnur allrar matvælaframleiðslu þarf ákveðinn stöðugleika til að gera þrifist. Sá stöðuleiki þarf að vera óháður duttlungum stjórnvalda og spunameisturum þeirra á hverjum tíma. Staðreyndin er sú að matur getur orðið munaðarvara á Íslandi ekki síður en annars staðar í heiminum ef við tryggjum ekki nægjanlega innanlandsframleiðslu.
Greinin birtist í Morgunblaðinu 22. ágúst 2011
Eyjólfur Ingvi er búfræðikandidat og situr í stjórn SUB.