Undanfarna mánuði hefur Ólafur Stephensen, ritstjóri Fréttablaðsins, verið iðinn við kolann að skrifa pistla um innlendan landbúnað. Þar er innlendur landbúnaður reglulega talaður niður og lagt til að leysa öll vandamál með innflutningi á landbúnaðarvörum.Nýjasta útspilið birtist í leiðara Fréttablaðsins hinn 29. apríl sl. Þar, líkt og í fyrri greinaskrifum sínum, snýr hann öllum þeim atriðum sem þykja ámælisverð við landbúnaðinn upp í skilyrðislaus rök fyrir innflutningi á landbúnaðarvörum. Í því tilfelli var það skortur á innlendum lífrænum landbúnaðarvörum, sem ritstjórinn velur í sitt lið. Ég ætla hins vegar að freista þess að hrifsa af honum keflið í þessari umræðu áður en hann stekkur með það í næsta drullupytt.
Frá því að ég man eftir mér hefur umræða um matvælaframleiðslu að mestu snúist um hversu mikill kostnaður það er fyrir svona litla þjóð að framleiða eigin mat. Þrýst verið á matvælaframleiðendur að lækka kostnað og sumir jafnvel haldið því fram að það væri „kollektív" geggjun að stunda landbúnað hér á landi. Mér þótti því ánægjulegt að heyra að umræðan væri farin að færast yfir í að matur sé einfaldlega verðmæt vara á heimsmarkaði, og eðlilegt að hver þjóð reyni að tryggja fæðuöryggi þegna sinna með því að efla innlenda matvælaframleiðslu. Út frá þessari umræðu hefur síðan heyrst að úrval lífrænt ræktaðrar matvöru þykir heldur rýrt á Íslandi.
Formaður Samtaka lífrænna neytenda hitti reyndar naglann á höfuðið, þegar hún sagði að það yrði fljótt skortur á lífrænum vörum ef neytendur tækju við sér og keyptu meira lífrænt. Boltinn er hjá neytendum, og hingað til hefur þorri neytenda ekki talið þörf á því að hafa íslenskar landbúnaðarvörur lífrænt vottaðar. Sé það að breytast hlýtur að vera vilji hjá framleiðendum að framleiða vöru sem ber hærra verð.
Það verður samt að viðurkennast að eitt er í orði, og annað á borði. Sem dæmi þá er mjög auðvelt fyrir mig sem einstæðing og mikinn aðdáanda íslensks landbúnaðar að segjast vilja borga meira fyrir lífrænt ræktaðan mat eða innlenda framleiðslu. Í framhaldi af þessu fór ég að velta fyrir mér hver verðhækkunin yrði við að skipta úr hefðbundnu yfir í lífrænt.
Ég stunda nám í Danmörku og fór þar í matvörubúð sem ber nafnið Irma. Þetta er verslun í dýrari kantinum, en með gott úrval af lífrænt vottuðum vörum. Þar kannaði ég óvísindalega verðmuninn á fjórum vörum; mjólk, eggjum, svínakótelettum og haframjöli. Hækkunin á mjólkurlítra við að verða lífrænn var 42% (þó var þetta langódýrasta lífræna mjólkin í boði), á eggjabakkanum var hækkunin 36%, kóteletturnar hækkuðu um 32% pr. kg. og haframjölið 25% pr. kg.
Árið 2009 gerði OECD athugun á meðal þegna tíu ríkja innan sinna vébanda, þar sem rannsakað var hversu mikið aukalega fólk var tilbúið að borga fyrir lífrænar vörur. Helstu tölur voru þær að 33% svarenda voru ekki tilbúin að borga neitt aukalega fyrir lífrænar vörur og 55% vildu borga í mesta lagi 15% umfram grunnverð. Þeir sem á annað borð keyptu mikið af lífrænu hugsuðu mest um úrval og útlit vöru við vöruval, en þeir sem voru sagðir versla lítið hugsuðu mest um verð.
Þótt þetta sé ekki hávísindaleg samantekt hjá mér get ég stuðst við þetta þegar ég segi að við skulum stíga varlega til jarðar í þessari umræðu, og fyrir alla muni gera okkur grein fyrir hvað sé verið að tala um, áður en digurbarkalegum yfirlýsingum er slegið fram.
Fyrr í vetur fann ritstjóri Fréttablaðsins sér ástæðu til að tala niður íslenskan landbúnað með því að gera sér mat úr því að mörg salmonellutilfelli hefðu komið upp á íslenskum kjúklingabúum, og nefndi þann pistil sinn „Sjúklingabændur". Hægt er að benda á að samkvæmt tveimur erlendum rannsóknum frá árunum 2001 og 2009 greindust fleiri tilfelli af camphylobacter-sýkingu í lífrænt ræktuðum kjúklingum en þeim sem voru ræktaðir á hefðbundinn hátt. Þetta er því komið í hálfgerða mótsögn hjá ritstjóranum. En við því var kannski að búast, miðað við að sá háttur virðist yfirleitt vera hafður á pistlum hans, að nálgast málin ekki með gagnrýnni hugsun heldur koma fram einungis með aðra hlið málsins.
En takið eftir, nú ætla ég að reyna að sýna af mér vönduð vinnubrögð. Í tveimur öðrum bandarískum rannsóknum sem ég komst yfir kom í ljós að minna var af bakteríusýkingum af völdum salmonellu í lífrænt ræktuðum kjúklingum en ræktuðum á hefðbundinn hátt, og er rætt um að frekari rannsókna sé þörf á þessu sviði áður en hægt er að slá nokkru föstu.
Mér þykir það einkennilegt að svo miklu plássi sé eytt í að tala niður atvinnugrein sem nýtur mikils trausts almennings á Íslandi og liggur nærri hjarta þjóðarinnar í umræðum um utanríkismál landsins nú á síðastliðnum misserum. Eru þessir leiðarar líkari áróðurspistlum frá forsvarsmönnum hagsmunasamtaka en ritstjóra dagblaðs, það skyldi þó aldrei vera?
Axel Kárason er BS í búvísindum og dýralæknanemi