Axel Kárason skrifar:
Það er óhætt að segja að undirritaður hafi lent á milli steins og sleggju nýlega. Ástæðan var málflutningur Velbús, hins nýstofnaða félags áhugamanna um bætta velferð búfjár. Sleggjan er að ég sé dýralæknanemi, sem í framtíðinni mun sverja þess eið að standa vörð um hagsmuni málleysinga þessa heims. En steinninn á hinum endanum er sá að ég hef margt að athuga við þann málflutning sem þetta ágæta félag viðhefur.Sem dæmi hefði mátt byrja á því að reyna að skilgreina hugtakið velferð. Donald Broom, prófessor í dýravelferð við Háskólann í Cambridge, komst ágætlega að orði um hvað sé í raun velferð árið 2004 (hér lauslega þýtt): „Velferð dýrs er ástand þess í tilraunum sínum við að aðlagast umhverfinu. Það inniheldur tilfinningar, ýmis lífeðlisfræðileg og atferlisviðbrögð og heilsu þess. Dýr sem ná ekki að aðlagast umhverfi sínu eru líklegri til að verða veik, ólíkregri til að búa til fóstur, ólíklegri til að koma afkvæmum á legg og líklegri til að lifa skemur."
Að meta velferð búfjár er ekki einfalt mál og hægt er að skrifa mörg orð um hvernig slíkt er framkvæmt. Í stuttu máli er það gert með athugun á viðbrögðum dýranna varðandi hegðun og líffræði þeirra, sérstaklega þeim viðbrögðum sem vitað er að koma frá dýrum sem eru að reyna að aðlagast umhverfinu en geta það ekki. Þegar búið er að gera grein fyrir velferð dýranna á hlutlausan hátt er hægt að taka siðferðilegar ákvarðanir út frá þeim upplýsingum.
Ástæðan fyrir því að ég vil reyna að skilgreina velferð betur er að koma á framfæri þeirri skoðun minni að í svona umræðu er nauðsynlegt að ekki sé neitt haft í lausu lofti og fari bara eftir skilgreiningu hvers og eins. Dæmi um það er að Velbú heldur því fram að minkabúr á Íslandi séu of lítil. Formaður Sambands íslenskra loðdýrabænda svaraði þeim fullyrðingum síðar með því að spyrja á móti, miðað við hvað búrin væru of lítil, því stærð þeirra stenst reglur. Hvað annað á þá að miða við?
Mér var eitt sinn kennt hugtakið „kranablaðamennska". Með því er átt við að málflutningurinn renni aðeins í eina átt og aðeins eitt sjónarmið komi fram. Svoleiðis fréttaefni og greinaskrif leiðast mér óskaplega. Því þótti mér miður að sjá fullyrðingar frá Velbú um að verksmiðjubúskapur sé að færast yfir í íslenskan mjólkuriðnað (hver er skilgreiningin á verksmiðjubúskap?) og nefnir félagið þar til sögunnar skort á útiveru mjólkurkúa sem hýstar eru í lausagöngufjósum. Ef eingöngu fyrripartur vísunnar er kveðinn, eins og í þessu tilfelli, þá fara þeir sem á hlusta og eru ekki eins vel inni í þessum málum og best verður á kosið að hugsa um hvernig kýr haga sér þegar þeim er hleypt út að vori og kemur þá upp þessi staðlaða mynd þar sem aldeilis er slett úr klaufunum.
Þeir sem hafa séð kýr koma út úr lausagöngufjósi geta vitnað um hversu rólegra er yfir kúnum en þeim sem koma úr básafjósi, en eins og orðið gefur til kynna þá ganga kýrnar lausar allan ársins hring, þó þær séu inni yfir vetrartímann. Þó má ekki skilja orð mín sem svo að ég telji útivist nautgripa óþarfa, ég vil bara að það sé barist fyrir þeim rétti á skynsaman og öfgalausan hátt.
Ef tilgangurinn með öllum þessum öskrum er að koma velferðarumræðunni af stað, þá er hægt að benda á að innan Landbúnaðarháskóla Íslands hefur þessi umræða átt sér stað í nokkur ár. Sem dæmi um það má nefna að árið 2006 skrifaði Sigtryggur Veigar Herbertsson um aðbúnað hrossa í lokaverkefni sínu til BS-gráðu við LBHÍ. Tveimur árum síðar skrifaði undirritaður svo lokaverkefni um velferð mjólkurkúa til sömu gráðu. Árið 2010 gaf LBHÍ síðan út rit nr. 28 sem ber heitið „Velferð mjólkurkúa í lausagöngufjósum" og í því verkefni var notið aðstoðar frá evrópskum sérfræðingi.
Ég vil ítreka að mér líkar tilgangur og markmið Velbús og að ég er mikill áhugamaður um bætta velferð búfjár, en ég gagnrýni málflutning Velbús í umræðunni undanfarna daga. Það er því miður gömul saga og ný að hróp og köll og bendingar í allar áttir eru góð húsráð til að komast á forsíður stórra fréttamiðla. Það sem gerist þá oft er að umræðan þróast út í að vera drullupyttur, þar sem þeir sem reyna að nálgast hlutina af skynsemi og ró verða sjálfkrafa dæmdir sem andstæðingar (í þessu tilfelli velferðar) bara vegna þess að þeir taka ekki undir upphrópanirnar. Það getur vel verið að ég verði dæmdur svo eftir þessa grein, en læt mig samt hafa það.
Til að hafa þessa grein ekki of langa vil ég benda á málflutning Ólafs Dýrmundssonar hjá Dýraverndunarsambandi Íslands. Hægt er að segja að þar sé staðið með báða fætur á jörðinni. Á meðan ekki verður hægt að segja það sama um Velbú ætla ég að halda mig sem lengst frá þeim félagsskap.
Axel Kárason er BS í búvísindum og dýralæknanemi